Όπως συμβαίνει στις αρχές κάθε νέου χρόνου, έτσι και φέτος, κατά την πρώτη εβδομάδα της επανέναρξης των μαθημάτων, στο σχολείο μας τηρήσαμε το έθιμο της βασιλόπιτας, ένα από τα πιο αγαπημένα και παλιά έθιμα της ελληνικής παράδοσης.
Στο γραφείο διδασκόντων και σε κάθε τάξη, δάσκαλοι και μαθητές “καλωσορίσαμε” τη νέα χρονιά, συμμετέχοντας στην κοπή της βασιλόπιτας με πολλά χαμόγελα, προσμονή για το “τυχερό” κομμάτι και ανταλλάσσοντας ευχές για υγεία, τύχη και ευλογία.
Πολλές ευχαριστίες στις μητέρες των μαθητών μας καθώς και στις εκπαιδευτικούς που πρόσφεραν τις γευστικότατες βασιλόπιτες!
Και του χρόνου!
Η ιστορία της βασιλόπιτας
Υπάρχουν πολλές εκδοχές για την προέλευση του εθίμου, που έχει βαθιές ρίζες, με καταβολές που φτάνουν στους ρωμαϊκούς χρόνους. Οι αρχαίες γιορτές των Κρονίων (ή Σατουρναλίων για τους Ρωμαίους) σηματοδοτούσαν το τέλος του χρόνου και την έναρξη ενός νέου κύκλου. Σε αυτές τις γιορτές έφτιαχναν πίτες ή άρτους και έβαζαν στο εσωτερικό τους ένα νόμισμα ή ακόμα και χρυσά κοσμήματα, πιστεύοντας ότι όποιος τα έβρισκε θα είχε την εύνοια των θεών και ιδιαίτερα του θεού Κρόνου-Χρόνου. Αυτή η παράδοση πέρασε στους Φράγκους, οι οποίοι διατήρησαν το έθιμο τοποθέτησης νομίσματος στην πίτα, ανακηρύσσοντας «Βασιλιά της βραδιάς» τον τυχερό που το έβρισκε. Μάλιστα, σε κάποιες περιπτώσεις, αντί για νόμισμα χρησιμοποιούσαν ένα φασόλι, ονομάζοντας τον τυχερό «φασουλοβασιλιά».
Επίσης, παλαιότερα μέσα στην πίτα κρύβονταν και σύμβολα αφθονίας και ευζωίας, όπως ένας σπόρος ροδιού για τύχη και πλούτο, ένα καρύδι για γονιμότητα, ένα βλαστάρι αμπέλου ή λιόδεντρου για καρποφορία και ευφορία. Στη νεότερη ελληνική παράδοση πάντως, το φλουρί – συνήθως ένα χρυσό ή ασημένιο νόμισμα – αντικατέστησε τα άλλα αντικείμενα.
Υπάρχει και η θρησκευτική παράδοση, η οποία έχει επικρατήσει, που συνδέει τη βασιλόπιτα με τον Μέγα Βασίλειο, την εποχή που ήταν επίσκοπος στην Καισάρεια. Η ιστορία λέει ότι ο Έπαρχος της Καππαδοκίας προσπάθησε να εισπράξει φόρους από τους κατοίκους και να τους λεηλατήσει και εκείνοι με τη σειρά τους μάζεψαν ό,τι τιμαλφή είχαν για να του τα δώσουν. Ο Άγιος Βασίλειος, όμως, με την πειθώ του κατάφερε να τον αποτρέψει, με αποτέλεσμα τα αντικείμενα να πρέπει να επιστραφούν στους ιδιοκτήτες τους. Έτσι, παρασκευάστηκαν πίτες, μέσα στις οποίες τοποθετήθηκαν τα τιμαλφή και με έναν θαυματουργό τρόπο, ο καθένας έλαβε πίσω ό,τι του ανήκε. Γι’ αυτό σύμφωνα με το θρησκευτικό έθιμο ονομάζεται βασιλόπιτα, κόβεται ανήμερα της γιορτής του Αγίου Βασιλείου, την 1η Ιανουαρίου και περιέχει φλουρί.
Τοπικές παραλλαγές
Στην Ελλάδα υπάρχουν διάφορες εκδοχές της βασιλόπιτας. Στις περισσότερες περιοχές, η βασιλόπιτα είναι γλυκιά και παρασκευάζεται συνήθως ως κέικ. Στην Ήπειρο ή τη Θεσσαλία, όμως, η βασιλόπιτα και πολύφυλλη – καθώς τα φύλλα συμβολίζουν τους μήνες του χρόνου -, γεμισμένη με τυρί, κομμάτια κρέατος ή κιμά και άλλα υλικά. Ακόμα στην Πελοπόννησο, συνήθιζαν να φτιάχνουν βασιλόπιτα χωρίς φύλλο με πλούσια κρέμα, παρόμοια με γαλατόπιτα. Και βέβαια, υπάρχει και η Πολίτικη βασιλόπιτα, που θυμίζει τσουρέκι και μοσχοβολάει μπαχαρικά με κυριότερα το μαχλέπι, τη μαστίχα και το μοσχοκάρυδο.
Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα, η πίτα περιείχε διάφορα αντικείμενα όπως στάχυα, θυμάρι ή σπόρους, που προμήνυαν πλούσιες σοδειές και αγαθά, ενώ έφτιαχναν βασιλόπιτα ακόμη και για τα ζώα, αφού σύμφωνα με την παράδοση ο Άγιος Βασίλειος θα τα ρωτούσε αν περνούν καλά και αν ο νοικοκύρης τα φροντίζει σωστά. Γι’ αυτό και την παραμονή και ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, η φροντίδα των ζώων θεωρούνταν πράξη ευλάβειας και πίστης.
Γιατί είναι τόσο διαχρονικό έθιμο
Η βασιλόπιτα δεν είναι μόνο γαστρονομική παράδοση, αλλά και ένας τρόπος να έρθουν κοντά οι άνθρωποι. Μέσω αυτής η οικογένεια, οι φίλοι και οι συγγενείς συγκεντρώνονται γύρω από ένα τραπέζι, ανταλλάσσουν ευχές και ανυπομονούν να αναδειχθούν ως οι τυχεροί της νέας χρονιάς, κερδίζοντας το φλουρί. Πρόκειται για ένα έθιμο που προσφέρει τόση χαρά, ώστε συχνά δεν περιορίζεται μόνο στην αλλαγή του χρόνου. Δεν είναι λίγοι, έτσι, οι επαγγελματικοί χώροι και οι σύλλογοι που συνηθίζουν να μαζεύονται για την κοπή της πίτας ακόμα και έναν δυο μήνες μετά την αλλαγή του χρόνου.
Πηγή πληροφοριών: Διαδίκτυο